Capítulo 9

9.3 A soma associada dá, usando a fórmula sugerida,

área⁢(Rn)=e0n+e1/nn+e2/nn+⋯+e(n−1)/nn=e−1e1/n−11/n.\text{\'{a}rea}(R_{n})=\frac{e^{0}}{n}+\frac{e^{1/n}}{n}+\frac{e^{2/n}}{n}+% \dots+\frac{e^{(n-1)/n}}{n}=\frac{e-1}{\frac{e^{1/n}-1}{1/n}}\,.

Mas limn→∞e1/n−11/n=limt→0+et−1t=1\lim_{n\to\infty}\frac{e^{1/n}-1}{1/n}=\lim_{t\to 0^{+}}\frac{e^{t}-1}{t}=1. Logo, área⁢(R)=e−1\text{\'{a}rea}(R)=e-1. 9.5 (1) I⁢(x)=0I(x)=0 se x≤12x\leq\frac{1}{2}, I⁢(x)=(x−12)I(x)=(x-\frac{1}{2}) se x>12x>\frac{1}{2} (2) I⁢(x)=−x22+xI(x)=-\frac{x^{2}}{2}+x (3) I⁢(x)=x2−xI(x)=x^{2}-x. 9.6 (1) −2⁢x+C-2x+C (2) x22+C\frac{x^{2}}{2}+C (3) x33+C\frac{x^{3}}{3}+C (4) xn+1n+1+C\frac{x^{n+1}}{n+1}+C (5) 23⁢(1+x)3/2+C\tfrac{2}{3}(1+x)^{3/2}+C (6) sen⁡x+C\operatorname{sen}x+C (7) −cos⁡x+C-\cos x+C (8) 12⁢sen⁡(2⁢x)+C\frac{1}{2}\operatorname{sen}(2x)+C (9) ex+Ce^{x}+C (10) x+e−x+Cx+e^{-x}+C (11) 12⁢e2⁢x+C\tfrac{1}{2}e^{2x}+C (12) −32⁢e−x2+C-\tfrac{3}{2}e^{-x^{2}}+C (13) 2⁢x+C2\sqrt{x}+C (14) ln⁡x+C\ln x+C (15) arctan⁡x+C\arctan x+C (16) Com −1<x<1-1<x<1, arcsen⁡x+C\operatorname{arcsen}x+C 9.8 Como x22−x\tfrac{x^{2}}{2}-x é primitiva de f⁢(x)=x−1f(x)=x-1, temos ∫02(x−1)⁢𝑑x=(x22−x)|02=0\int_{0}^{2}(x-1)\,dx=(\tfrac{x^{2}}{2}-x)|_{0}^{2}=0. Esse resultado pode ser interpretando decompondo a integral em duas partes: ∫02f⁢(x)⁢𝑑x=∫01f⁢(x)⁢𝑑x+∫12f⁢(x)⁢𝑑x\int_{0}^{2}f(x)\,dx=\int_{0}^{1}f(x)\,dx+\int_{1}^{2}f(x)\,dx. Esboçando o gráfico de f⁢(x)f(x) entre 0 e 22,

Vemos que a primeira parte ∫01f⁢(x)⁢𝑑x=−12\int_{0}^{1}f(x)\,dx=-\tfrac{1}{2} é a contribuição do intervalo em que ff é negativa, e é exatamente compensada pela contribuição da parte positiva ∫12f⁢(x)⁢𝑑x=+12\int_{1}^{2}f(x)\,dx=+\tfrac{1}{2}. 9.9 Não, a conta não está certa. É porqué a função 1x2\frac{1}{x^{2}} não é contínua (nem definida) em 0, ora 0 pertence ao intervalo de integração. Logo, o Teorema Fundamental não se aplica. No entanto, será possível dar um sentido a ∫−121x2⁢𝑑x\int_{-1}^{2}\frac{1}{x^{2}}\,dx, usando integrais impróprias. 9.10 (1) 55, (2) 163\frac{16}{3}, (3) 13\frac{1}{3}, (4) 11. (5) 1256\tfrac{125}{6}. 9.11

Observe que expressando a área com uma integral com respeito a xx,

A=∫0e−1(2−(−1))⁢𝑑x+∫e−1e2(2−ln⁡x)⁢𝑑x.A=\int_{0}^{e^{-1}}(2-(-1))dx+\int_{e^{-1}}^{e^{2}}(2-\ln x)dx\,.

Essa integral requer a primitiva de ln⁡x\ln x, o que não sabemos (ainda) fazer. 9.12 Consideremos fαf_{\alpha} para diferentes valores de α\alpha:

A área debaixo do gráfico de fαf_{\alpha} é dada pela integral

Iα=∫−ααfα⁢(x)⁢𝑑x=e−αα2⁢∫−αα(α2−x2)⁢𝑑x=(⋯)=43⁢α⁢e−α.I_{\alpha}=\int_{-\alpha}^{\alpha}f_{\alpha}(x)\,dx=\frac{e^{-\alpha}}{\alpha^% {2}}\int_{-\alpha}^{\alpha}(\alpha^{2}-x^{2})\,dx=(\cdots)=\tfrac{4}{3}\alpha e% ^{-\alpha}\,.

Um simples estudo de α↦Iα\alpha\mapsto I_{\alpha} mostra que o seu máximo é atingido em α=1\alpha=1. 9.13 Como In=nn+1⁢an+1nI_{n}=\frac{n}{n+1}a^{\frac{n+1}{n}}, temos limn→∞In=a\lim_{n\to\infty}I_{n}=a. Quando n→∞n\to\infty, o gráfico de x↦x1/nx\mapsto x^{1/n} em ℝ+\mathbb{R}_{+} tende ao gráfico da função constante f⁢(x)≡1f(x)\equiv 1. Ora, ∫0af⁢(x)⁢𝑑x=a\int_{0}^{a}f(x)\,dx=a! 9.14 (1) −x44−x33+x22+x+C-\frac{x^{4}}{4}-\frac{x^{3}}{3}+\frac{x^{2}}{2}+x+C, (2) −12⁢x2−sen⁡(2⁢x)2+C\frac{-1}{2x^{2}}-\frac{\operatorname{sen}(2x)}{2}+C, (3) −17⁢x7−5x+C-\frac{1}{7x^{7}}-\frac{5}{x}+C, (4) 2⁢tan⁡x+C2\tan x+C. 9.15 (1) 18⁢(x+1)8+C\frac{1}{8}(x+1)^{8}+C (Obs: aqui, basta fazer a substituição u=x+1u=x+1. Pode também fazer sem, mas implica desenvolver um polinômio de grau 77!) (2) −12⁢(2⁢x+1)+C\frac{-1}{2(2x+1)}+C (3) 18⁢(1−4⁢x)2+C\frac{1}{8(1-4x)^{2}}+C (4) −12⁢cos⁡(x2)+C-\frac{1}{2}\cos(x^{2})+C, (5) 12⁢sen2⁡(x)+C\frac{1}{2}\operatorname{sen}^{2}(x)+C, ou −12⁢cos2⁡(x)+C-\frac{1}{2}\cos^{2}(x)+C (6) 2⁢sen⁡(x)+C2\operatorname{sen}(\sqrt{x})+C, (7) x2+14⁢sen⁡(2⁢x)+C\frac{x}{2}+\tfrac{1}{4}\operatorname{sen}(2x)+C, (8) 12⁢ln⁡(1+x2)+C\tfrac{1}{2}\ln(1+x^{2})+C, (9) 23⁢(1+sen⁡x)32+C\frac{2}{3}(1+\operatorname{sen}x)^{\frac{3}{2}}+C (10) ∫tan⁡x⁢d⁢x=∫sen⁡xcos⁡x⁢𝑑x=−∫(cos⁡x)′cos⁡x⁢𝑑x−ln⁡|cos⁡x|+C\int\tan x\,dx=\int\frac{\operatorname{sen}x}{\cos x}\,dx=-\int\frac{(\cos x)^% {\prime}}{\cos x}\,dx-\ln|\cos x|+C. (11) 32⁢ln⁡(1+x2)+5⁢arctan⁡x+C\tfrac{3}{2}\ln(1+x^{2})+5\arctan x+C (12) 12⁢arctan⁡(x+12)+C\frac{1}{\sqrt{2}}\arctan(\frac{x+1}{\sqrt{2}})+C (13) Com a substituição u:=exu:=e^{x}, d⁢u=ex⁢d⁢xdu=e^{x}dx, ∫ex⁢tan⁡(ex)⁢𝑑x=∫tan⁡u⁢d⁢u=−ln⁡|cos⁡u|+C=−ln⁡|cos⁡(ex)|+C\int e^{x}\tan(e^{x})dx=\int\tan udu=-\ln|\cos u|+C=-\ln|\cos(e^{x})|+C. (14) 12⁢(1+y)2−11+y+C\frac{1}{2(1+y)^{2}}-\frac{1}{1+y}+C (15) 13⁢(1+x2)32+C\frac{1}{3}(1+x^{2})^{\frac{3}{2}}+C (16) −12⁢(1+x2)+C\frac{-1}{2(1+x^{2})}+C (17) −13⁢sen3⁡t+1sen⁡t+C-\frac{1}{3\operatorname{sen}^{3}t}+\frac{1}{\operatorname{sen}t}+C (a ideia aqui é escrever cos3⁡tsen4⁡t=cos2⁡tsen4⁡t⁢cos⁡t=1−sen2⁡tsen4⁡t⁢cos⁡t\frac{\cos^{3}t}{\operatorname{sen}^{4}t}=\frac{\cos^{2}t}{\operatorname{sen}^% {4}t}\cos t=\frac{1-\operatorname{sen}^{2}t}{\operatorname{sen}^{4}t}\cos t) (18) (sen⁡x)44−(sen⁡x)66\frac{(\operatorname{sen}x)^{4}}{4}-\frac{(\operatorname{sen}x)^{6}}{6} 9.16 (1) Com u=1−x2u=1-x^{2}, d⁢u=−2⁢x⁢d⁢xdu=-2x\,dx, temos

∫2⁢x3⁢d⁢x1−x2⁢𝑑x=−∫x21−x2⁢(−2⁢x)⁢𝑑x\displaystyle\int\frac{2x^{3}dx}{\sqrt{1-x^{2}}}\,dx=-\int\frac{x^{2}}{\sqrt{1% -x^{2}}}(-2x)\,dx =−∫1−uu⁢𝑑u\displaystyle=-\int\frac{1-u}{\sqrt{u}}\,du
=−2⁢u+23⁢u3/2+C\displaystyle=-2\sqrt{u}+\tfrac{2}{3}u^{3/2}+C
=−2⁢1−x2+23⁢(1−x2)3/2+C.\displaystyle=-2\sqrt{1-x^{2}}+\tfrac{2}{3}(1-x^{2})^{3/2}+C\,.

(2) Completando o quadrado, e fazendo a substituição u=2⁢x−1u=2x-1,

∫d⁢xx−x2=∫d⁢x14−(x−12)2\displaystyle\int\frac{dx}{\sqrt{x-x^{2}}}=\int\frac{dx}{\sqrt{\tfrac{1}{4}-(x% -\tfrac{1}{2})^{2}}} =∫2⁢d⁢x1−(2⁢x−1)2\displaystyle=\int\frac{2dx}{\sqrt{1-(2x-1)^{2}}}
=∫d⁢u1−u2=arcsen⁡u+C=arcsen⁡(2⁢x−1)+C.\displaystyle=\int\frac{du}{\sqrt{1-u^{2}}}=\operatorname{arcsen}u+C=% \operatorname{arcsen}(2x-1)+C\,.

(3) Com u=ln⁡tu=\ln t, ∫ln⁡xx⁢𝑑x=∫u⁢𝑑u=u22+C=12⁢(ln⁡x)2+C\int\frac{\ln x}{x}\,dx=\int u\,du=\tfrac{u^{2}}{2}+C=\tfrac{1}{2}(\ln x)^{2}+C (4) Com u=exu=e^{x}, ∫eex⁢ex⁢𝑑x=∫eu⁢𝑑u=eu+C=eex+C\int e^{e^{x}}e^{x}\,dx=\int e^{u}\,du=e^{u}+C=e^{e^{x}}+C. (5) ∫x1+x⁢𝑑x=x−2⁢x+2⁢ln⁡(1+x)+C\int\frac{\sqrt{x}}{1+\sqrt{x}}\,dx=x-2\sqrt{x}+2\ln(1+\sqrt{x})+C. (6) ∫tan2⁡x⁢d⁢x=∫(1+tan2⁡x−1)⁢𝑑x=tan⁡x−x+C\int\tan^{2}x\,dx=\int(1+\tan^{2}x-1)\,dx=\tan x-x+C. 9.17 (1) sen⁡x−x⁢cos⁡x+C\operatorname{sen}x-x\cos x+C, (2) 15⁢x⁢sen⁡(5⁢x)+125⁢cos⁡(5⁢x)+C\frac{1}{5}x\operatorname{sen}(5x)+\frac{1}{25}\cos(5x)+C (3) Integrando duas vezes por partes:

∫x2cosxdx=x2senx−∫(2x)senxdx=x2senx−2{x(−cosx)−∫(−cosx)dx.}\int x^{2}\cos x\,dx=x^{2}\operatorname{sen}x-\int(2x)\operatorname{sen}x\,dx=% x^{2}\operatorname{sen}x-2\Bigl{\{}x(-\cos x)-\int(-\cos x)\,dx\,.\Bigr{\}}

Portanto ∫x2⁢cos⁡x⁢d⁢x=x2⁢sen⁡x−2⁢(sen⁡x−x⁢cos⁡x)+C\int x^{2}\cos x\,dx=x^{2}\operatorname{sen}x-2(\operatorname{sen}x-x\cos x)+C. (4) (x−1)⁢ex+C(x-1)e^{x}+C (5) −13⁢e−3⁢x⁢(x2−23⁢x−29)+C-\tfrac{1}{3}e^{-3x}(x^{2}-\tfrac{2}{3}x-\tfrac{2}{9})+C (6)

∫x3⁢cos⁡(x2)⁢𝑑x=∫x2⁢(x⁢cos⁡(x2))⁢𝑑x\displaystyle\int x^{3}\cos(x^{2})\,dx=\int x^{2}(x\cos(x^{2}))\,dx =x2⁢(12⁢sen⁡(x2))−∫(2⁢x)⁢(12⁢sen⁡(x2))⁢𝑑x\displaystyle=x^{2}(\tfrac{1}{2}\operatorname{sen}(x^{2}))-\int(2x)(\tfrac{1}{% 2}\operatorname{sen}(x^{2}))\,dx\,
=12⁢x2⁢sen⁡(x2)+12⁢cos⁡(x2)+C.\displaystyle=\tfrac{1}{2}x^{2}\operatorname{sen}(x^{2})+\tfrac{1}{2}\cos(x^{2% })+C\,.

9.18 (1) ∫arctan⁡x⁢d⁢x=x⁢arctan⁡x−∫x1+x2⁢𝑑x=x⁢arctan⁡x−12⁢ln⁡(1+x2)+C\int\arctan xdx=x\arctan x-\int\frac{x}{1+x^{2}}\,dx=x\arctan x-\tfrac{1}{2}% \ln(1+x^{2})+C. (2) x⁢(ln⁡x)2−2⁢x⁢(ln⁡x−1)+Cx(\ln x)^{2}-2x(\ln x-1)+C (3) x⁢arcsen⁡x+1−x2+Cx\operatorname{arcsen}x+\sqrt{1-x^{2}}+C (4) ∫x⁢arctan⁡x⁢d⁢x=12⁢(x2⁢arctan⁡x−x+arctan⁡x)+C\int x\arctan x\,dx=\frac{1}{2}(x^{2}\arctan x-x+\arctan x)+C 9.19 (1) −e−x2⁢(sen⁡x+cos⁡x)+C-\frac{e^{-x}}{2}(\operatorname{sen}x+\cos x)+C (2) e−s⁢t1+s2⁢(sen⁡t−s⁢cos⁡t)+C\frac{e^{-st}}{1+s^{2}}(\operatorname{sen}t-s\cos t)+C (3) x2⁢(sen⁡(ln⁡x)−cos⁡(l⁢n⁢x))+C\frac{x}{2}(\operatorname{sen}(\ln x)-\cos(lnx))+C 9.20 Chamando u=x+1u=\sqrt{x+1}, temos

∫03ex+1⁢𝑑x=∫122⁢u⁢eu⁢𝑑u=2⁢{u⁢eu−eu}|12=2⁢e2.\int_{0}^{3}e^{\sqrt{x+1}}\,dx=\int_{1}^{2}2ue^{u}\,du=2\bigl{\{}ue^{u}-e^{u}% \bigr{\}}\big{|}_{1}^{2}=2e^{2}\,.

Chamando u=ln⁡xu=\ln x, temos eu⁢d⁢u=d⁢xe^{u}\,du=dx, e

∫x⁢(ln⁡x)2⁢𝑑x=∫u2⁢e2⁢u⁢𝑑u=u22⁢e2⁢u−u2⁢e2⁢u+14⁢e2⁢u+C.\int x(\ln x)^{2}\,dx=\int u^{2}e^{2u}\,du=\tfrac{u^{2}}{2}e^{2u}-\tfrac{u}{2}% e^{2u}+\tfrac{1}{4}e^{2u}+C\,.

Logo, ∫x⁢(ln⁡x)2⁢𝑑x=12⁢x2⁢(ln⁡x)2−12⁢x2⁢ln⁡x+14⁢x2+C\int x(\ln x)^{2}\,dx=\tfrac{1}{2}x^{2}(\ln x)^{2}-\tfrac{1}{2}x^{2}\ln x+% \tfrac{1}{4}x^{2}+C. 9.21 Para ter 1x⁢(x2+1)=Ax+Bx2+1\frac{1}{x(x^{2}+1)}=\frac{A}{x}+\frac{B}{x^{2}+1}, isto é 1=A⁢(x2+1)+B⁢x1=A(x^{2}+1)+Bx, AA e BB devem satisfazer às três condições A=0A=0, B=0B=0, A=1A=1, que obviamente é impossível. 9.22 Para ter 1x⁢(x+1)2=Ax+B(x+1)2\frac{1}{x(x+1)^{2}}=\frac{A}{x}+\frac{B}{(x+1)^{2}}, isto é 1=A⁢(x+1)2+B⁢x1=A(x+1)^{2}+Bx, AA e BB precisariam satisfazer às três condições A=0A=0, 2⁢A+B=02A+B=0, A=1A=1, que obviamente é impossível. 9.23 (1) 12⁢arctan⁡(2⁢x)+C\tfrac{1}{\sqrt{2}}\arctan(\sqrt{2}x)+C (2) Como x5x2+1=x3−x+xx2+1\frac{x^{5}}{x^{2}+1}=x^{3}-x+\frac{x}{x^{2}+1}, temos ∫x5x2+1⁢𝑑x=x44−x22+12⁢ln⁡(x2+1)+C\int\frac{x^{5}}{x^{2}+1}\,dx=\tfrac{x^{4}}{4}-\tfrac{x^{2}}{2}+\tfrac{1}{2}% \ln(x^{2}+1)+C. (3) −1x+2+C\frac{-1}{x+2}+C

(4) A decomposição em frações parciais é da forma 1x⁢(x+1)=Ax+Bx+1\frac{1}{x(x+1)}=\frac{A}{x}+\frac{B}{x+1}. Colocando no mesmo denominador, AA e BB tem que satisfazer 1=(A+B)⁢x+A1=(A+B)x+A para todo xx. Logo, A=1A=1 e B=−1B=-1. Isto é, 1x2+x=1x−1x+1\frac{1}{x^{2}+x}=\frac{1}{x}-\frac{1}{x+1}. Logo,

∫1x2+x⁢𝑑x\displaystyle\int\frac{1}{x^{2}+x}\,dx =∫1x⁢𝑑x−∫1x+1⁢𝑑x\displaystyle=\int\frac{1}{x}\,dx-\int\frac{1}{x+1}\,dx
=ln⁡|x|−ln⁡|x+1|+C,\displaystyle=\ln|x|-\ln|x+1|+C\,,\quad\quad

(5) O integrante é da forma P⁢(x)Q⁢(x)\frac{P(x)}{Q(x)}, em que o grau de PP é menor do que o de QQ. Além disso, podemos fatorar x3+x=x⁢(x2+1)x^{3}+x=x(x^{2}+1). O polimômio de ordem 22 tem discriminante negativo. Logo, é irredutível, e podemos tentar uma decomposição da forma

1x⁢(x2+1)=Ax+B⁢x+Cx2+1∀x.\frac{1}{x(x^{2}+1)}=\frac{A}{x}+\frac{Bx+C}{x^{2}+1}\quad\forall x\,.

Colocando no mesmo denominador, AA BB e CC tem que satisfazer 1=(A+B)⁢x2+C⁢x+A1=(A+B)x^{2}+Cx+A para todo xx. Logo, A=1A=1, C=0C=0, e B=−A=−1B=-A=-1. Isto é,

∫1x3+x⁢𝑑x=∫1x⁢𝑑x−∫xx2+1⁢𝑑x\displaystyle\int\frac{1}{x^{3}+x}\,dx=\int\frac{1}{x}\,dx-\int\frac{x}{x^{2}+% 1}\,dx =ln⁡|x|−∫xx2+1⁢𝑑x\displaystyle=\ln|x|-\int\frac{x}{x^{2}+1}\,dx
=ln⁡|x|−12⁢ln⁡(x2+1)+C,\displaystyle=\ln|x|-\tfrac{1}{2}\ln(x^{2}+1)+C\,,\quad\quad

Nesta última integral, fizemos u=x2+1u=x^{2}+1, d⁢u=2⁢x⁢d⁢xdu=2x\,dx. (6) Como Δ=16>0\Delta=16>0, podemos procurar fatorar e fazer uma separação em frações parciais,

∫d⁢xx2+2⁢x−3=∫d⁢x(x+3)⁢(x−1)=−14∫d⁢xx+3+14∫d⁢xx−1=14ln|x−1x+3|+C.\int\frac{dx}{x^{2}+2x-3}=\int\frac{dx}{(x+3)(x-1)}=-\tfrac{1}{4}\int\frac{dx}% {x+3}+\tfrac{1}{4}\int\frac{dx}{x-1}=\tfrac{1}{4}\ln\Bigl{|}\frac{x-1}{x+3}% \Bigr{|}+C\,.

(7) Como Δ=−8<0\Delta=-8<0, o denominador não se fatora. Completando o quadrado,

∫d⁢xx2+2⁢x+3=∫d⁢x(x+1)2+2=12⁢∫d⁢x(x+12)2+1=12⁢arctan⁡(x+12)+C.\int\frac{dx}{x^{2}+2x+3}=\int\frac{dx}{(x+1)^{2}+2}=\tfrac{1}{2}\int\frac{dx}% {(\frac{x+1}{\sqrt{2}})^{2}+1}=\tfrac{1}{\sqrt{2}}\arctan\bigl{(}\frac{x+1}{% \sqrt{2}}\bigr{)}+C\,.

(8) Como 1x⁢(x−2)2=14⁢x−14⁢(x−2)+12⁢(x−2)2\frac{1}{x(x-2)^{2}}=\frac{1}{4x}-\frac{1}{4(x-2)}+\frac{1}{2(x-2)^{2}}, temos

∫d⁢xx⁢(x−2)2=14⁢ln⁡|x|−14⁢ln⁡|x−2|−12⁢(x−2)+C.\int\frac{dx}{x(x-2)^{2}}=\tfrac{1}{4}\ln|x|-\tfrac{1}{4}\ln|x-2|-\frac{1}{2(x% -2)}+C\,.

(9) 1x2⁢(x+1)=Ax+Bx2+Cx+1\frac{1}{x^{2}(x+1)}=\frac{A}{x}+\frac{B}{x^{2}}+\frac{C}{x+1}, com A=−1A=-1, B=1B=1, C=1C=1. Logo,

∫d⁢xx2⁢(x+1)=−ln⁡|x|−1x+ln⁡|x+1|+C′.\int\frac{dx}{x^{2}(x+1)}=-\ln|x|-\tfrac{1}{x}+\ln|x+1|+C^{\prime}\,.

(10) Como t4+t3=t3⁢(t+1)t^{4}+t^{3}=t^{3}(t+1), procuramos uma separação da forma

1t4+t3=At+Bt2+Ct3+Dt+1∀t.\frac{1}{t^{4}+t^{3}}=\frac{A}{t}+\frac{B}{t^{2}}+\frac{C}{t^{3}}+\frac{D}{t+1% }\,\quad\forall t.

Colocando no mesmo denominador e juntando os termos vemos que A,B,C,DA,B,C,D têm que satisfazer

1=(A+D)⁢t3+(A+B)⁢t2+(B+C)⁢t+C∀t.1=(A+D)t^{3}+(A+B)t^{2}+(B+C)t+C\quad\forall t\,.

Identificando os coeficientes obtemos C=1C=1, B=−C=−1B=-C=-1, A=−B=+1A=-B=+1, e D=−A=−1D=-A=-1. Isso implica

∫1t4+t3⁢𝑑t\displaystyle\int\frac{1}{t^{4}+t^{3}}dt =∫d⁢tt−∫d⁢tt2+∫d⁢tt3−∫d⁢tt+1\displaystyle=\int\frac{dt}{t}-\int\frac{dt}{t^{2}}+\int\frac{dt}{t^{3}}-\int% \frac{dt}{t+1}
=ln⁡|t|+1t−12⁢t2−ln⁡|t+1|+C.\displaystyle=\ln|t|+\frac{1}{t}-\frac{1}{2t^{2}}-\ln|t+1|+C\,.

(11)

∫d⁢xx⁢(x+1)3\displaystyle\int\frac{dx}{x(x+1)^{3}} =∫d⁢xx−∫d⁢xx+1−∫d⁢x(x+1)2−∫d⁢x(x+1)3\displaystyle=\int\frac{dx}{x}-\int\frac{dx}{x+1}-\int\frac{dx}{(x+1)^{2}}-% \int\frac{dx}{(x+1)^{3}}
=ln⁡|x|−ln⁡|x+1|+1x+1+12⁢(x+1)2+C.\displaystyle=\ln|x|-\ln|x+1|+\frac{1}{x+1}+\frac{1}{2(x+1)^{2}}+C\,.

(12) ∫x2+1x3+x⁢𝑑x=∫d⁢xx=ln⁡|x|+C\int\frac{x^{2}+1}{x^{3}+x}\,dx=\int\frac{dx}{x}=\ln|x|+C (13) Com u=x4−1u=x^{4}-1, ∫x3x4−1⁢𝑑x=14⁢ln⁡|x4−1|+C\int\frac{x^{3}}{x^{4}-1}\,dx=\tfrac{1}{4}\ln|x^{4}-1|+C (é bem mais simples do que começar uma decomposição em frações parciais…) (14) Começando com uma integração por partes,

∫x⁢ln⁡x(x2+1)2⁢𝑑x=−12⁢(x2+1)⁢ln⁡x+12⁢∫1(x2+1)⁢x⁢𝑑x,\int\frac{x\ln x}{(x^{2}+1)^{2}}\,dx=\frac{-1}{2(x^{2}+1)}\ln x+\frac{1}{2}% \int\frac{1}{(x^{2}+1)x}\,dx\,,

e essa última integral se calcula como no Exemplo 9.23. (15) Primeiro, observe que x3+1x^{3}+1 possui x=−1x=-1 como raiz. Logo, ele pode ser fatorado como x3+1=(x+1)⁢(x2−x+1)x^{3}+1=(x+1)(x^{2}-x+1). Como x2−x+1x^{2}-x+1 tem um discriminante negativo, procuremos uma decomposição da forma

1x3+1=Ax+1+B⁢x+Cx2−x+1.\frac{1}{x^{3}+1}=\frac{A}{x+1}+\frac{Bx+C}{x^{2}-x+1}\,.

É fácil ver que AA, BB e CC satisfazem às três condições A+B=0A+B=0, −A+B+C=0-A+B+C=0, A+C=1A+C=1. Logo, A=13A=\frac{1}{3}, B=−13B=-\frac{1}{3}, C=23C=\frac{2}{3}. Escrevendo

∫d⁢xx3+1\displaystyle\int\frac{dx}{x^{3}+1} =13⁢∫d⁢xx+1−13⁢∫x−2x2−x+1⁢𝑑x\displaystyle=\tfrac{1}{3}\int\frac{dx}{x+1}-\tfrac{1}{3}\int\frac{x-2}{x^{2}-% x+1}\,dx
=13⁢ln⁡|x+1|−13⁢∫x−2x2−x+1⁢𝑑x\displaystyle=\tfrac{1}{3}\ln|x+1|-\tfrac{1}{3}\int\frac{x-2}{x^{2}-x+1}\,dx

Agora,

∫x−2x2−x+1⁢𝑑x\displaystyle\int\frac{x-2}{x^{2}-x+1}\,dx =12⁢∫2⁢x−1x2−x+1⁢𝑑x−32⁢∫d⁢xx2−x+1\displaystyle=\tfrac{1}{2}\int\frac{2x-1}{x^{2}-x+1}\,dx-\tfrac{3}{2}\int\frac% {dx}{x^{2}-x+1}
=12⁢ln⁡|x2−x+1|−32⁢∫d⁢xx2−x+1\displaystyle=\tfrac{1}{2}\ln|x^{2}-x+1|-\tfrac{3}{2}\int\frac{dx}{x^{2}-x+1}
=12⁢ln⁡|x2−x+1|−43⁢arctan⁡(23⁢(x−12))+C.\displaystyle=\tfrac{1}{2}\ln|x^{2}-x+1|-\tfrac{4}{\sqrt{3}}\arctan\bigl{(}% \tfrac{2}{\sqrt{3}}(x-\tfrac{1}{2})\bigr{)}+C\,.

Juntando,

∫d⁢xx3+1=13⁢ln⁡|x+1|−16⁢ln⁡|x2−x+1|+43⁢3⁢arctan⁡(23⁢(x−12))+C.\int\frac{dx}{x^{3}+1}=\tfrac{1}{3}\ln|x+1|-\tfrac{1}{6}\ln|x^{2}-x+1|+\tfrac{% 4}{3\sqrt{3}}\arctan\bigl{(}\tfrac{2}{\sqrt{3}}(x-\tfrac{1}{2})\bigr{)}+C\,.

9.24 Com a dica, e a substituição u=sen⁡xu=\operatorname{sen}x,

∫d⁢xcos⁡x=∫cos⁡x1−sen2⁡x⁢𝑑x=∫d⁢u1−u2\displaystyle\int\frac{dx}{\cos x}=\int\frac{\cos x}{1-\operatorname{sen}^{2}x% }dx=\int\frac{du}{1-u^{2}} =−∫d⁢uu2−1\displaystyle=-\int\frac{du}{u^{2}-1}
=−12ln|u−1u+1|+C\displaystyle=-\tfrac{1}{2}\ln\Bigl{|}\frac{u-1}{u+1}\Bigr{|}+C
=12ln|1+sen⁡x1−sen⁡x|+C\displaystyle=\tfrac{1}{2}\ln\Bigl{|}\frac{1+\operatorname{sen}x}{1-% \operatorname{sen}x}\Bigr{|}+C

Observe que essa última expressão pode ser transformada da seguinte maneira:

12⁢ln⁡|sen⁡x+1sen⁡x−1|=12⁢ln⁡|(1+sen⁡x)2cos2⁡x|=ln⁡|1+sen⁡xcos⁡x|=ln⁡|1cos⁡x+tan⁡x|.\displaystyle\tfrac{1}{2}\ln\Bigl{|}\frac{\operatorname{sen}x+1}{\operatorname% {sen}x-1}\Bigr{|}=\tfrac{1}{2}\ln\Bigl{|}\frac{(1+\operatorname{sen}x)^{2}}{% \cos^{2}x}\Bigr{|}=\ln\Bigl{|}\frac{1+\operatorname{sen}x}{\cos x}\Bigr{|}=\ln% \Bigl{|}\frac{1}{\cos x}+\tan x\Bigr{|}\,.

9.25 Como Δ=42−4⋅13<0\Delta=4^{2}-4\cdot 13<0, o polinômio x2+4⁢x+13x^{2}+4x+13 tem discriminante negativo. Logo, completando o quadrado: x2+4⁢x+13=(x+2)2−4+13=(x+2)2+9x^{2}+4x+13=(x+2)^{2}-4+13=(x+2)^{2}+9, e

∫xx2+4⁢x+13⁢𝑑x=∫x(x+2)2+9⁢𝑑x=19⁢∫x(13⁢(x+2))2+1⁢𝑑x\displaystyle\int\frac{x}{x^{2}+4x+13}dx=\int\frac{x}{(x+2)^{2}+9}dx=\tfrac{1}% {9}\int\frac{x}{(\tfrac{1}{3}(x+2))^{2}+1}dx

Com u=13⁢(x+2)u=\frac{1}{3}(x+2), x=3⁢u−2x=3u-2, 3⁢d⁢u=d⁢x3du=dx,

19⁢∫x(13⁢(x+2))2+1⁢𝑑x\displaystyle\tfrac{1}{9}\int\frac{x}{(\tfrac{1}{3}(x+2))^{2}+1}dx =13⁢∫3⁢u−2u2+1⁢𝑑u\displaystyle=\tfrac{1}{3}\int\frac{3u-2}{u^{2}+1}du
=12⁢∫2⁢uu2+1⁢𝑑u−23⁢∫d⁢uu2+1\displaystyle=\tfrac{1}{2}\int\frac{2u}{u^{2}+1}du-\tfrac{2}{3}\int\frac{du}{u% ^{2}+1}
=12⁢ln⁡(u2+1)−23⁢arctan⁡(u)+C\displaystyle=\tfrac{1}{2}\ln(u^{2}+1)-\tfrac{2}{3}\arctan(u)+C
=12⁢ln⁡(x2+4⁢x+13)−23⁢arctan⁡(13⁢(x+2))+C\displaystyle=\tfrac{1}{2}\ln(x^{2}+4x+13)-\tfrac{2}{3}\arctan(\frac{1}{3}(x+2% ))+C

9.26 (1) −cos⁡x+13⁢cos3⁡x+C-\cos x+\tfrac{1}{3}\cos^{3}x+C (2) Com u=sen⁡xu=\operatorname{sen}x, ∫cos5⁡x⁢d⁢x=∫(1−u2)2⁢𝑑u=⋯=sen⁡x−23⁢sen3⁡x+15⁢sen5⁡x+C\int\cos^{5}x\,dx=\int(1-u^{2})^{2}\,du=\cdots=\operatorname{sen}x-\tfrac{2}{3% }\operatorname{sen}^{3}x+\tfrac{1}{5}\operatorname{sen}^{5}x+C (3) Escrevemos ∫(cos⁡x⁢sen⁡x)5⁢𝑑x=∫sen5⁡x⁢(1−sen2⁡x)2⁢cos⁡x⁢d⁢x\int(\cos x\operatorname{sen}x)^{5}dx=\int\operatorname{sen}^{5}x(1-% \operatorname{sen}^{2}x)^{2}\cos xdx. Com u=sen⁡xu=\operatorname{sen}x dá

∫sen5⁡x⁢(1−sen2⁡x)2⁢cos⁡x⁢d⁢x\displaystyle\int\operatorname{sen}^{5}x(1-\operatorname{sen}^{2}x)^{2}\cos xdx =∫u5⁢(1−u2)2⁢𝑑u\displaystyle=\int u^{5}(1-u^{2})^{2}du
=∫(u5−2⁢u7+u9)⁢𝑑u\displaystyle=\int(u^{5}-2u^{7}+u^{9})du
=u66−2⁢u88+u1010+C\displaystyle=\frac{u^{6}}{6}-2\frac{u^{8}}{8}+\frac{u^{10}}{10}+C
=sen6⁡x6−sen8⁡x4+sen10⁡x10+C.\displaystyle=\frac{\operatorname{sen}^{6}x}{6}-\frac{\operatorname{sen}^{8}x}% {4}+\frac{\operatorname{sen}^{10}x}{10}+C\,.

(4) −cos1001⁡x1001+C-\frac{\cos^{1001}x}{1001}+C (5) Com u=sen⁡tu=\operatorname{sen}t, ∫(sen2⁡t⁢cos⁡t)⁢esen⁡t⁢𝑑t=∫u2⁢eu⁢𝑑u\int(\operatorname{sen}^{2}t\cos t)e^{\operatorname{sen}t}dt=\int u^{2}e^{u}du. Integrando duas vezes por partes e voltando para a variável tt,

∫u2⁢eu⁢𝑑u\displaystyle\int u^{2}e^{u}du =u2⁢eu−∫(2⁢u)⁢eu⁢𝑑u\displaystyle=u^{2}e^{u}-\int(2u)e^{u}du
=u2⁢eu−2⁢{u⁢eu−∫eu⁢𝑑u}\displaystyle=u^{2}e^{u}-2\big{\{}ue^{u}-\int e^{u}du\big{\}}
=u2⁢eu−2⁢{u⁢eu−eu}+C\displaystyle=u^{2}e^{u}-2\{ue^{u}-e^{u}\}+C
=eu⁢(u2−2⁢u+2)+C\displaystyle=e^{u}(u^{2}-2u+2)+C
=esen⁡t⁢(sen2⁡t−2⁢sen⁡t+2)+C.\displaystyle=e^{\operatorname{sen}t}(\operatorname{sen}^{2}t-2\operatorname{% sen}t+2)+C\,.

(6) Com u=cos⁡xu=\cos x, ∫sen3⁡x⁢cos⁡x⁢d⁢x=−∫(1−u2)⁢u⁢𝑑u=−∫(u1/2−u5/2)⁢𝑑u=−23⁢u3/2+27⁢u7/2+C=−23⁢(cos⁡x)3/2+27⁢(cos⁡x)7/2+C\int\operatorname{sen}^{3}x\sqrt{\cos x}\,dx=-\int(1-u^{2})\sqrt{u}\,du=-\int(% u^{1/2}-u^{5/2})\,du=-\tfrac{2}{3}u^{3/2}+\tfrac{2}{7}u^{7/2}+C=-\tfrac{2}{3}(% \cos x)^{3/2}+\tfrac{2}{7}(\cos x)^{7/2}+C. (7) ∫sen2⁡x⁢cos2⁡x⁢d⁢x=∫(1−cos2⁡x)⁢cos2⁡x⁢d⁢x=∫cos2⁡x⁢d⁢x−∫cos4⁡x⁢d⁢x\int\operatorname{sen}^{2}x\cos^{2}x\,dx=\int(1-\cos^{2}x)\cos^{2}x\,dx=\int% \cos^{2}x\,dx-\int\cos^{4}x\,dx, e essas duas primitivas já foram calculadas anteriormente. 9.27 (1) ∫sec2⁡x⁢d⁢x=tan⁡x+C\int\sec^{2}x\,dx=\tan x+C. (2) ∫tan2⁡x⁢d⁢x=∫(tan2⁡x+1−1)⁢𝑑x=tan⁡x−x+C\int\tan^{2}x\,dx=\int(\tan^{2}x+1-1)\,dx=\tan x-x+C. (3) ∫tan3⁡x⁢d⁢x=∫tan⁡x⁢(1+tan2⁡x)⁢𝑑x−∫tan⁡x⁢d⁢x=12⁢tan2⁡x−ln⁡|cos⁡x|+C\int\tan^{3}x\,dx=\int\tan x(1+\tan^{2}x)\,dx-\int\tan x\,dx=\tfrac{1}{2}\tan^% {2}x-\ln|\cos x|+C. (4) ∫tan⁡x⁢sec⁡x⁢d⁢x=sec⁡x+C\int\tan x\sec x\,dx=\sec x+C. (5) ∫tan4⁡x⁢sec4⁡x⁢d⁢x=∫tan4⁡x⁢(tan2⁡x+1)⁢sec2⁡x⁢d⁢x=∫u4⁢(u2+1)⁢𝑑u=17⁢u7+15⁢u5+C=17⁢tan7⁡x+15⁢tan5⁡x+C\int\tan^{4}x\sec^{4}x\,dx=\int\tan^{4}x(\tan^{2}x+1)\sec^{2}x\,dx=\int u^{4}(% u^{2}+1)\,du=\tfrac{1}{7}u^{7}+\tfrac{1}{5}u^{5}+C=\tfrac{1}{7}\tan^{7}x+% \tfrac{1}{5}\tan^{5}x+C. (6) ∫cos5⁡x⁢tan5⁡x⁢d⁢x=∫sen5⁡x⁢d⁢x=∫(1−cos2⁡x)2⁢sen⁡x⁢d⁢x=−∫(1−u2)2⁢𝑑u=−u+23⁢u3−15⁢u5+C=−cos⁡x+23⁢cos3⁡x−15⁢cos5⁡x+C\int\cos^{5}x\tan^{5}x\,dx=\int\operatorname{sen}^{5}x\,dx=\int(1-\cos^{2}x)^{% 2}\operatorname{sen}x\,dx=-\int(1-u^{2})^{2}\,du=-u+\tfrac{2}{3}u^{3}-\tfrac{1% }{5}u^{5}+C=-\cos x+\tfrac{2}{3}\cos^{3}x-\tfrac{1}{5}\cos^{5}x+C. (7) ∫sec5⁡x⁢tan3⁡x⁢d⁢x=∫sec4⁡x⁢(sec2⁡x−1)⁢(tan⁡x⁢sec⁡x)⁢𝑑x=∫w4⁢(w2−1)⁢𝑑w=17⁢w7−15⁢w5+C=17⁢sec7⁡x−15⁢sec5⁡x+C\int\sec^{5}x\tan^{3}x\,dx=\int\sec^{4}x(\sec^{2}x-1)(\tan x\sec x)\,dx=\int w% ^{4}(w^{2}-1)\,dw=\tfrac{1}{7}w^{7}-\tfrac{1}{5}w^{5}+C=\tfrac{1}{7}\sec^{7}x-% \tfrac{1}{5}\sec^{5}x+C. (8) Por partes (lembra que (sec⁡θ)′=tan⁡θ⁢sec⁡θ(\sec\theta)^{\prime}=\tan\theta\sec\theta):

∫sec2⁡θ⁢sec⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle\int\sec^{2}\theta\sec\theta\,d\theta =tan⁡θ⁢sec⁡θ−∫tan2⁡θ⁢sec⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\tan\theta\sec\theta-\int\tan^{2}\theta\sec\theta\,d\theta
=tan⁡θ⁢sec⁡θ−∫(sec2⁡θ−1)⁢sec⁡θ⁢d⁢θ.\displaystyle=\tan\theta\sec\theta-\int(\sec^{2}\theta-1)\sec\theta\,d\theta\,.

Logo,

∫sec3⁡θ⁢d⁢θ=12⁢tan⁡θ⁢sec⁡θ+12⁢∫sec⁡θ⁢d⁢θ.\int\sec^{3}\theta\,d\theta=\tfrac{1}{2}\tan\theta\sec\theta+\tfrac{1}{2}\int% \sec\theta\,d\theta\,.

Já calculamos a primitiva de sec⁡θ\sec\theta no Exercício 9.24: ∫secθdθ=ln|secθ+tanθ|+C\int\sec\theta\,d\theta=\ln\bigl{|}\sec\theta+\tan\theta\bigr{|}+C. Logo,

∫sec3θdθ=12tanθsecθ+12ln|secθ+tanθ|+C.\int\sec^{3}\theta\,d\theta=\tfrac{1}{2}\tan\theta\sec\theta+\tfrac{1}{2}\ln% \bigl{|}\sec\theta+\tan\theta\bigr{|}+C\,.

9.28 De fato,

(12⁢arcsen⁡x+12⁢x⁢1−x2)′\displaystyle\bigl{(}\tfrac{1}{2}\operatorname{arcsen}x+\tfrac{1}{2}x\sqrt{1-x% ^{2}}\bigr{)}^{\prime} =12⁢11−x2+12⁢1−x2+12⁢x⁢−2⁢x2⁢1−x2\displaystyle=\tfrac{1}{2}\frac{1}{\sqrt{1-x^{2}}}+\tfrac{1}{2}\sqrt{1-x^{2}}+% \tfrac{1}{2}x\frac{-2x}{2\sqrt{1-x^{2}}}
=12⁢1−x21−x2+12⁢1−x2\displaystyle=\tfrac{1}{2}\frac{1-x^{2}}{\sqrt{1-x^{2}}}+\tfrac{1}{2}\sqrt{1-x% ^{2}}
=12⁢1−x2+12⁢1−x2=1−x2.\displaystyle=\tfrac{1}{2}\sqrt{1-x^{2}}+\tfrac{1}{2}\sqrt{1-x^{2}}=\sqrt{1-x^% {2}}\,.

9.29 A área é dada por A=4⁢∫0αβ⁢1−x2α2⁢𝑑xA=4\int_{0}^{\alpha}\beta\sqrt{1-\frac{x^{2}}{\alpha^{2}}}\,dx. Com x=α⁢sen⁡θx=\alpha\operatorname{sen}\theta,

A=4⁢β⁢∫0α1−x2α2⁢𝑑x=4⁢α⁢β⁢∫0π2cos2⁡θ⁢d⁢θ=π⁢α⁢β.A=4\beta\int_{0}^{\alpha}\sqrt{1-\frac{x^{2}}{\alpha^{2}}}\,dx=4\alpha\beta% \int_{0}^{\tfrac{\pi}{2}}\cos^{2}\theta\,d\theta=\pi\alpha\beta\,.

Quando α=β=R\alpha=\beta=R, a elipse é um disco de raio RR, de área π⁢R⋅R=π⁢R2\pi R\cdot R=\pi R^{2}. 9.30 (1) Sabemos que ∫d⁢x1−x2=arcsen⁡x+C\int\frac{dx}{\sqrt{1-x^{2}}}=\operatorname{arcsen}x+C, mas isso pode ser verificado de novo fazendo a substituição x=sen⁡θx=\operatorname{sen}\theta: d⁢x1−x2=∫11−sen2⁡θ⁢cos⁡θ⁢d⁢θ⁢∫𝑑θ=θ+C=arcsen⁡x+C\frac{dx}{\sqrt{1-x^{2}}}=\int\frac{1}{\sqrt{1-\operatorname{sen}^{2}\theta}}% \cos\theta\,d\theta\int d\theta=\theta+C=\operatorname{arcsen}x+C. (2) Com x=10⁢sen⁡tx=\sqrt{10}\operatorname{sen}t dá

∫x710−x2⁢𝑑x=∫107⁢sen7⁡t10⁢cos⁡t⁢10⁢cos⁡t⁢d⁢t\displaystyle\int\frac{x^{7}}{\sqrt{10-x^{2}}}dx=\int\frac{\sqrt{10}^{7}% \operatorname{sen}^{7}t}{\sqrt{10}\cos t}\sqrt{10}\cos tdt =107⁢∫sen7⁡t⁢d⁢t\displaystyle=\sqrt{10}^{7}\int\operatorname{sen}^{7}tdt

Uma segunda substituição u=cos⁡tu=\cos t dá

∫sen7⁡t⁢d⁢t\displaystyle\int\operatorname{sen}^{7}tdt =∫(1−cos2⁡t)3⁢sen⁡t⁢d⁢t\displaystyle=\int(1-\cos^{2}t)^{3}\operatorname{sen}tdt
=−∫(1−u2)3⁢𝑑u\displaystyle=-\int(1-u^{2})^{3}du
=−∫(1−3⁢u2+3⁢u4−u6)⁢𝑑u\displaystyle=-\int(1-3u^{2}+3u^{4}-u^{6})du
=−{u−u3+35⁢u5−17⁢u7}+C\displaystyle=-\Big{\{}u-u^{3}+\frac{3}{5}u^{5}-\frac{1}{7}u^{7}\Big{\}}+C

Para voltar para xx, observe que u=cos⁡t=1−sen2⁡t=1−(x/10)2u=\cos t=\sqrt{1-\operatorname{sen}^{2}t}=\sqrt{1-(x/\sqrt{10})^{2}}. Logo,

∫x710−x2⁢𝑑x=107⁢{−1−x210+1−x2103−35⁢1−x2105+17⁢1−x2107}+C\int\frac{x^{7}}{\sqrt{10-x^{2}}}dx=\sqrt{10}^{7}\Bigl{\{}-\sqrt{1-\frac{x^{2}% }{10}}+\sqrt{1-\frac{x^{2}}{10}}^{3}-\frac{3}{5}\sqrt{1-\frac{x^{2}}{10}}^{5}+% \frac{1}{7}\sqrt{1-\frac{x^{2}}{10}}^{7}\Bigr{\}}+C

(3) Observe que 1−x3\sqrt{1-x^{3}} não é da forma a2−b2⁢x2\sqrt{a^{2}-b^{2}x^{2}}! Mas com a substituição u=1−x3u=1-x^{3}, ∫x21−x3⁢𝑑x=−13⁢∫d⁢uu=−23⁢u+C=−23⁢1−x3+C\int\frac{x^{2}}{\sqrt{1-x^{3}}}\,dx=-\tfrac{1}{3}\int\frac{du}{\sqrt{u}}=-% \tfrac{2}{3}\sqrt{u}+C=-\tfrac{2}{3}\sqrt{1-x^{3}}+C. (4) Aqui uma simples substituição u=1−x2u=1-x^{2} dá ∫x⁢1−x2⁢𝑑x=−13⁢(1−x2)3/2+C\int x\sqrt{1-x^{2}}\,dx=-\tfrac{1}{3}(1-x^{2})^{3/2}+C. (Pode também fazer x=sen⁡θx=\operatorname{sen}\theta, é um pouco mais longo.) (5) Completando o quadrado, 3−2⁢x−x2=4−(x+1)23-2x-x^{2}=4-(x+1)^{2}. Chamando x+1=2⁢sen⁡θx+1=2\operatorname{sen}\theta,

∫x3−2⁢x−x2⁢𝑑x=∫2⁢sen⁡θ−14−4⁢sen2⁡θ⁢2⁢cos⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle\int\frac{x}{\sqrt{3-2x-x^{2}}}\,dx=\int\frac{2\operatorname{sen}% \theta-1}{\sqrt{4-4\operatorname{sen}^{2}\theta}}2\cos\theta\,d\theta =2⁢∫sen⁡θ⁢d⁢θ−∫𝑑θ\displaystyle=2\int\operatorname{sen}\theta\,d\theta-\int\,d\theta
=−2⁢cos⁡θ−θ+C.\displaystyle=-2\cos\theta-\theta+C\,.

Voltando para xx, temos

∫x3−2⁢x−x2⁢𝑑x=−2⁢1−(x+12)2−arcsen⁡(x+12)+C.\int\frac{x}{\sqrt{3-2x-x^{2}}}\,dx=-2\sqrt{1-(\tfrac{x+1}{2})^{2}}-% \operatorname{arcsen}(\tfrac{x+1}{2})+C\,.

(6) Com x=3⁢sen⁡θx=3\operatorname{sen}\theta obtemos ∫x2⁢9−x2⁢𝑑x=34⁢∫sen2⁡θ⁢cos2⁡θ⁢d⁢θ\int x^{2}{\sqrt{9-x^{2}}}\,dx=3^{4}\int\operatorname{sen}^{2}\theta\cos^{2}% \theta\,d\theta. 9.31 (1) fazendo x=12⁢tan⁡θx=\tfrac{1}{2}\tan\theta dá

∫x34⁢x2+1⁢𝑑x\displaystyle\int\frac{x^{3}}{\sqrt{4x^{2}+1}}dx =∫(12⁢tan⁡θ)3sec2⁡θ⁢12⁢sec2⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\int\frac{(\tfrac{1}{2}\tan\theta)^{3}}{\sqrt{\sec^{2}\theta}}% \frac{1}{2}\sec^{2}\theta d\theta
=116⁢∫tan3⁡θ⁢sec⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\tfrac{1}{16}\int\tan^{3}\theta\sec\theta d\theta
=116⁢∫(sec2⁡θ−1)⁢sec⁡θ⁢tan⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\tfrac{1}{16}\int(\sec^{2}\theta-1)\sec\theta\tan\theta d\theta

Com w=sec⁡θw=\sec\theta, obtemos ∫(sec2⁡θ−1)⁢sec⁡θ⁢tan⁡θ⁢d⁢θ=sec3⁡θ3−sec⁡θ+C\int(\sec^{2}\theta-1)\sec\theta\tan\theta d\theta=\frac{\sec^{3}\theta}{3}-{% \sec\theta}+C. Mas tan⁡θ=2⁢x\tan\theta=2x implica sec⁡θ=tan2⁡θ+1=1+4⁢x2\sec\theta=\sqrt{\tan^{2}\theta+1}=\sqrt{1+4x^{2}}. Logo,

∫x34⁢x2+1⁢𝑑x=(1+4⁢x2)3248−1+4⁢x216+C.\int\frac{x^{3}}{\sqrt{4x^{2}+1}}dx=\frac{(1+4x^{2})^{\frac{3}{2}}}{48}-\frac{% \sqrt{1+4x^{2}}}{16}+C\,.

Observe que pode também rearranjar um pouco a função e fazer por partes:

∫x34⁢x2+1⁢𝑑x\displaystyle\int\frac{x^{3}}{\sqrt{4x^{2}+1}}dx =14⁢∫x2⁢8⁢x2⁢4⁢x2+1⁢𝑑x\displaystyle=\tfrac{1}{4}\int x^{2}\frac{8x}{2\sqrt{4x^{2}+1}}dx
=14⁢{x2⁢4⁢x2+1−∫(2⁢x)⁢4⁢x2+1⁢𝑑x}\displaystyle=\tfrac{1}{4}\Bigl{\{}x^{2}\sqrt{4x^{2}+1}-\int(2x)\sqrt{4x^{2}+1% }dx\Bigr{\}}
=14⁢{x2⁢4⁢x2+1−14⁢(4⁢x2+1)3/23/2}+C,\displaystyle=\tfrac{1}{4}\Bigl{\{}x^{2}\sqrt{4x^{2}+1}-\tfrac{1}{4}\frac{(4x^% {2}+1)^{3/2}}{3/2}\Bigr{\}}+C\,,

dá na mesma! (2) Com x=tan⁡θx=\tan\theta, temos

∫x3⁢x2+1⁢𝑑x\displaystyle\int x^{3}\sqrt{x^{2}+1}\,dx =∫tan3⁡θ⁢sec3⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\int\tan^{3}\theta\sec^{3}\theta\,d\theta
=∫(sec2⁡θ−1)⁢sec2⁡θ⁢(tan⁡θ⁢sec⁡θ)⁢𝑑θ\displaystyle=\int(\sec^{2}\theta-1)\sec^{2}\theta(\tan\theta\sec\theta)\,d\theta
(via ⁢w=sec⁡θ)\displaystyle(\text{via }w=\sec\theta)\, =15⁢sec5⁡θ−13⁢sec3⁡θ+C\displaystyle=\tfrac{1}{5}\sec^{5}\theta-\tfrac{1}{3}\sec^{3}\theta+C
=15⁢(x2+1)5/2−13⁢(x2+1)3/2+C.\displaystyle=\tfrac{1}{5}(x^{2}+1)^{5/2}-\tfrac{1}{3}(x^{2}+1)^{3/2}+C\,.

(3) Aqui não precisa fazer substituição trigonométrica: u=x2+a2u=x^{2}+a^{2} dá ∫x⁢x2+a2⁢𝑑x=12⁢∫u⁢𝑑u=13⁢u3/2+C=13⁢(x2+a2)3/2+C\int x\sqrt{x^{2}+a^{2}}\,dx=\tfrac{1}{2}\int\sqrt{u}\,du=\tfrac{1}{3}u^{3/2}+% C=\tfrac{1}{3}(x^{2}+a^{2})^{3/2}+C. (4) Como x2+2⁢x+2=(x+1)2+1x^{2}+2x+2=(x+1)^{2}+1, a substituição x+1=tan⁡θx+1=\tan\theta dá ∫d⁢xx2+2⁢x+2=∫sec2⁡θsec⁡θdθ=∫secθdθ=ln|secθ+tanθ|+C=ln|x+1+x2+2⁢x+2|+C\int\frac{dx}{\sqrt{x^{2}+2x+2}}=\int\frac{\sec^{2}\theta}{\sec\theta}\,d% \theta=\int\sec\theta\,d\theta=\ln|\sec\theta+\tan\theta|+C=\ln\bigl{|}x+1+% \sqrt{x^{2}+2x+2}\bigr{|}+C. (5) Apesar da função 1(x2+1)3\frac{1}{(x^{2}+1)^{3}} não possuir raizes, façamos a substituição x=tan⁡θx=\tan\theta:

∫d⁢x(x2+1)3\displaystyle\int\frac{dx}{(x^{2}+1)^{3}} =∫sec2⁡θ(tan2⁡θ+1)3⁢𝑑θ=∫d⁢θsec4⁡θ=∫cos4⁡θ⁢d⁢θ.\displaystyle=\int\frac{\sec^{2}\theta}{(\tan^{2}\theta+1)^{3}}\,d\theta=\int% \frac{d\theta}{\sec^{4}\theta}=\int\cos^{4}\theta\,d\theta\,.

Essa última primitiva já foi calculada em (9.29): ∫cos4⁡θ⁢d⁢θ=14⁢sen⁡θ⁢cos3⁡θ+3⁢θ8+316⁢sen⁡(2⁢θ)+C\int\cos^{4}\theta\,d\theta=\tfrac{1}{4}\operatorname{sen}\theta\cos^{3}\theta% +\tfrac{3\theta}{8}+\tfrac{3}{16}\operatorname{sen}(2\theta)+C. Ora, se tan⁡θ=x\tan\theta=x, então sen⁡θ=x1+x2\operatorname{sen}\theta=\frac{x}{\sqrt{1+x^{2}}} e cos⁡θ=11+x2\cos\theta=\frac{1}{\sqrt{1+x^{2}}}. Logo,

∫d⁢x(x2+1)3=x4⁢(1+x2)2+38⁢{arctan⁡x+x1+x2}+C.\int\frac{dx}{(x^{2}+1)^{3}}=\frac{x}{4(1+x^{2})^{2}}+\frac{3}{8}\Bigl{\{}% \arctan x+\frac{x}{1+x^{2}}\Bigr{\}}+C\,.

(6) Com x=2⁢tan⁡θx=2\tan\theta, ∫d⁢xx2⁢x2+4=14⁢∫cos⁡θsen2⁡θ⁢𝑑θ=−14⁢sen⁡θ+C\int\frac{dx}{x^{2}\sqrt{x^{2}+4}}=\tfrac{1}{4}\int\frac{\cos\theta}{% \operatorname{sen}^{2}\theta}\,d\theta=-\frac{1}{4\operatorname{sen}\theta}+C. Agora observe que 2⁢tan⁡θ=x2\tan\theta=x implica sen⁡θ=xx2+4\operatorname{sen}\theta=\frac{x}{\sqrt{x^{2}+4}}. Logo, ∫d⁢xx2⁢x2+4=−x2+44⁢x+C\int\frac{dx}{x^{2}\sqrt{x^{2}+4}}=-\frac{\sqrt{x^{2}+4}}{4x}+C. 9.32 Já montamos a integral no Exemplo 10.2, e esta pode ser calculada com os métodos dessa seção: L=2⁢∫011+4⁢x2⁢𝑑x=54+12⁢ln⁡(12+52)L=2\int_{0}^{1}\sqrt{1+4x^{2}}\,dx=\frac{\sqrt{5}}{4}+\frac{1}{2}\ln(\frac{1}{% 2}+\frac{\sqrt{5}}{2}). 9.33 (1) Seja x=3⁢sec⁡θx=\sqrt{3}\sec\theta. Então d⁢x=3⁢sec⁡θ⁢tan⁡θdx=\sqrt{3}\sec\theta\tan\theta, e

∫x3⁢x2−3⁢𝑑x\displaystyle\int x^{3}\sqrt{x^{2}-3}dx =∫(3⁢sec⁡θ)3⁢3⁢tan⁡θ⁢3⁢sec⁡θ⁢tan⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\int(\sqrt{3}\sec\theta)^{3}\sqrt{3}\tan\theta\sqrt{3}\sec\theta% \tan\theta d\theta
=35⁢∫{sec2⁡θ⁢tan2⁡θ}⁢sec2⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\sqrt{3}^{5}\int\{\sec^{2}\theta\tan^{2}\theta\}\sec^{2}\theta d\theta
( com ⁢u=tan⁡θ)\displaystyle(\text{ com }u=\tan\theta) =35⁢∫(u2+1)⁢u2⁢𝑑u\displaystyle=\sqrt{3}^{5}\int(u^{2}+1)u^{2}du
=35⁢(u5/5+u3/3)+C\displaystyle=\sqrt{3}^{5}(u^{5}/5+u^{3}/3)+C

Mas como cos⁡θ=3/x\cos\theta=\sqrt{3}/x, temos (fazer um desenho) u=tan⁡θ=x2−3/3u=\tan\theta=\sqrt{x^{2}-3}/\sqrt{3}. Logo,

∫x3⁢x2−3⁢𝑑x=15⁢x2−35+x2−33+C\int x^{3}\sqrt{x^{2}-3}dx=\tfrac{1}{5}\sqrt{x^{2}-3}^{5}+\sqrt{x^{2}-3}^{3}+C

Um outro jeito de calcular essa primitiva é de começar com uma integração por partes:

∫x3⁢x2−3⁢𝑑x=12⁢∫x2⁢{2⁢x⁢x2−3}⁢𝑑x\displaystyle\int x^{3}\sqrt{x^{2}-3}dx=\tfrac{1}{2}\int x^{2}\,\big{\{}2x% \sqrt{x^{2}-3}\big{\}}dx =12⁢{x2⁢(x2−3)3/23/2−∫2⁢x⁢(x2−3)3/23/2⁢𝑑x}\displaystyle=\tfrac{1}{2}\Big{\{}x^{2}\frac{(x^{2}-3)^{3/2}}{3/2}-\int 2x% \frac{(x^{2}-3)^{3/2}}{3/2}dx\Big{\}}
=12⁢{x2⁢(x2−3)3/23/2−23⁢∫2⁢x⁢(x2−3)3/2⁢𝑑x}\displaystyle=\tfrac{1}{2}\Big{\{}x^{2}\frac{(x^{2}-3)^{3/2}}{3/2}-\tfrac{2}{3% }\int 2x{(x^{2}-3)^{3/2}}dx\Big{\}}
=12⁢{x2⁢(x2−3)3/23/2−23⁢(x2−3)5/25/2}+C\displaystyle=\tfrac{1}{2}\Big{\{}x^{2}\frac{(x^{2}-3)^{3/2}}{3/2}-\tfrac{2}{3% }\frac{(x^{2}-3)^{5/2}}{5/2}\Big{\}}+C
=13x2(x2−3)3/2−215(x2−3)5/2+C)\displaystyle=\tfrac{1}{3}x^{2}{(x^{2}-3)^{3/2}}-\tfrac{2}{15}{(x^{2}-3)^{5/2}% }+C\,\,)

(2) Com x=a⁢sec⁡θx=a\sec\theta, ∫d⁢xx2−a2⁢𝑑x=∫sec⁡θ⁢d⁢θ=ln⁡|sec⁡θ+tan⁡θ|+C\int\frac{dx}{\sqrt{x^{2}-a^{2}}}\,dx=\int\sec\theta\,d\theta=\ln|\sec\theta+% \tan\theta|+C. Como cos⁡θ=ax\cos\theta=\frac{a}{x},

Logo, ∫d⁢xx2−a2⁢𝑑x=ln⁡|xa+x2−a2a|+C\int\frac{dx}{\sqrt{x^{2}-a^{2}}}\,dx=\ln|\tfrac{x}{a}+\tfrac{\sqrt{x^{2}-a^{2% }}}{a}|+C. (3) Com x=sec⁡θx=\sec\theta, d⁢x=sec⁡θ⁢tan⁡θ⁢d⁢θdx=\sec\theta\tan\theta d\theta:

∫x3x2−1⁢𝑑x\displaystyle\int\frac{x^{3}}{\sqrt{x^{2}-1}}dx =∫sec3⁡θtan⁡θ⁢sec⁡θ⁢tan⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\int\frac{\sec^{3}\theta}{\tan\theta}\sec\theta\tan\theta d\theta
=∫sec2⁡θ⁢sec2⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\int\sec^{2}\theta\sec^{2}\theta d\theta
=∫(tan2⁡θ+1)⁢sec2⁡θ⁢d⁢θ\displaystyle=\int(\tan^{2}\theta+1)\sec^{2}\theta d\theta
(u:=tan⁡θ)\displaystyle(u{:=}\tan\theta)\quad =∫(u2+1)⁢𝑑u\displaystyle=\int(u^{2}+1)du
=u33+u+C\displaystyle=\frac{u^{3}}{3}+u+C
=tan3⁡θ3+tan⁡θ+C.\displaystyle=\frac{\tan^{3}\theta}{3}+\tan\theta+C\,.

Mas sec⁡θ=x\sec\theta=x implica tan⁡θ=x2−1\tan\theta=\sqrt{x^{2}-1}. Logo,

∫x3x2−1⁢𝑑x=13⁢(x2−1)32+x2−1+C.\int\frac{x^{3}}{\sqrt{x^{2}-1}}dx=\frac{1}{3}(x^{2}-1)^{\tfrac{3}{2}}+\sqrt{x% ^{2}-1}+C\,.